Veya olmak, ya da olmak…

Ali Riza Esin, 17 Ekim 2011 — 2 dk.

Bağlaçlar… Bağlaçlarımız…

Bağlaçlardan sonra virgül kullanılır mı… Nokta? Üç nokta mesela… Kullanılır.

Ya da ben kullanıyorum. Sizi bilmem.

Sizi bilirim ya da… Size karışmam. Kısmi (tikel) evetleme deniyor buna da. Size karışmıyor olmama değil; cümlemin sonuna eklediğimde oluşan anlama… “Ya da” sadece bir bağlaç değil.

“Veya” başka, “ya da” başkadır. Ya da, başka olmalı… Bağlaçlardan sonra virgül demişken, “Ya da başka olmalı” deseydim başka olurdu, “ya da, başka olmalı” dedim ki başka olsun.

Ya da olmak… Bu tam olarak nasıl açıklanır bilmiyorum ama başka. Veyadan…

Şöyle oluyor mu bilmem:

“Veya”da seçeneklerden biri olsa da olur, olmasa da olur veya hepsi birden olur gibidir, biri diğerinin yerine geçebilir; seçer veya “ve” kullanır gibi birbirine ekler, anlayıp geçeriz. TDK, “Ayrı olmakla birlikte aynı değerde tutulan iki şeyi anlatan kelimeler…” diyor açıklamasında.

“Ya da”da ise seçeneklerin durumu farklıdır ve birinden biri seçilmek durumundadır. “Veya”da da seçilmek durumundadır ve zaten iş burada karışıyor. Seçenekler birbirlerine alternatiftirler ama birbirinin yerini tutmayabilirler. İki farklı şey gibidirler ya da öyledirler. Farklı… Buna da “Seçeneği, çeşitliliği veya tercihi belirten bir söz…” demiş TDK.

TDK dedi diye demiyorum ve zaten yazdıklarından benim söylediğim çıkıyor mu onu da tam anlamış değilim. TDK’yı referans almayı bırakalı uzun süre oldu, arada bir danışırım böyle ve yine kendi bildiğimi okurum.

Bu bağlaçlar zaten hepten böyledir ve hep böyle kullanılmalıdır demiş olmayı da istemem; bağlamına göre de kalemine göre de değişebilir hem, hem de genel algıda başka türlüsü yerleşen şeyleri ilk haline çevirmesi zaten mümkün olmayabiliyor.

Böyle bakınca, örneğin “To be, or not to be”yi “Olmak veya olmamak” şeklinde çevirmekle (çoğu çevirisinde böyledir) “Olmak ya da olmamak” şeklinde çevirmek epey bir fark ediyor, bilmem farkedebiliyor musunuz. Monoloğun devamını da hatırlarsanız, mesele başka bir mesele halini alıyor.

Ya da ben fazla ince eleyip sık dokuyorum ve farklı anlıyorum. Böyle anlamaya da devam edeceğim. Sadece yazarken bile olsa…

Kategori: yazı